Αναδημοσίευση από το περιοδικό Αρχαιολογία 

Πέτρος Θέμελης

Καθηγητής τού Πανεπιστημίου της Κρήτης - Έφορος Αρχαιοτήτων

Ό περιηγητής τού 2oυ αι.μ.χ. Παυσανίας, κατά την περιγραφή της μυθιστορηματικής απόδρασης τού μεσσήνιου θρυλικού ήρωα και επαναστάτη Αριστομένη από τον Καιάδα, όπου τον έριξαν ζωντανό μαζί με πενήντα μεσσήνιους αιχμάλωτους οι Λακεδαιμόνιοι, μιλά για  «απότομο και βαθύ βάραθρο» (Παυσ.4,18-4-7). Ή δράση τού Αριστομένη τοποθετείται από τον Παυσανία στο δεύτερο Μεσσηνιακό Πόλεμο, ακριβέστερα ανάμεσα στα 685-668 π.χ. (Ό ιστορικός Beloch τοποθετεί την έναρξη τού δεύτερου Μεσσηνιακού Πολέμου γύρω στο 620/610 π.χ). το πιθανότερο, όμως, είναι ότι ο Αριστομένης έπαιξε ηγετικό ρόλο σε σειρά εξέγερσης των υποδουλωμένων Μεσσηνίων, πού έληξαν το 490 π.χ. 

Στον Καιάδα είχε αποφασιστεί να πεταχτεί και το πτώμα τού καταδικασμένου σε θάνατο προδότη βασιλιά της Σπάρτης, Παυσανία (467 π.χ), ο όποίος, όμως, τελικά θάφτηκε έξω από το βάραθρο (Θουκιδ.1,134,1), ενώ αργότερα τα οστά του μεταφέρθηκαν και ενταφιάστηκαν στη Σπάρτη. Ο Θουκυδίδης, τέλος, αναφέρει ότι κατά τη  διάρκεια τού Πελοποννησιακού Πολέμου (431-404 π.χ) οι Σπαρτιάτες αφάνισαν δύο χιλιάδες είλωτες και « ... ουδείς ήσθετο ότω τρόπω έκαστος διεφθάρη» (Θουκ.4.80,4). Υπάρχει το ενδεχόμενο να τούς πέταξαν στον Καιάδα.

Και Στη δημοκρατική Αθήνα τα πτώματα των καταδίκων πού θανατώνονταν με το φρικτό βασανιστήριο τού «άποταμπανισμοϋ» (βλ.Άρχ.11,σ.42) ρίχνονταν σε βάραθρο, σύμφωνα με αρχαίο νόμο ή ψήφισμα, λεγόμενο «τού Καννωνου». Ο νόμος αυτός ίσχυε, όπως φαίνεται, τουλάχιστον από τις αρχές του 5ου αι.π.χ. ως και τα χρόνια τού ρήτορα Δημοσθένη (8.61). από το παρακάτω χωρίο τού Ξενοφώντα «..το Καννωνού ψηφισμα εστιν Ισχυρότατον, ο κελεύει, έόν τις τον των Αθηναιων δήμον αδικη, δεδεμένον αποδικεϊν έν τω δήμω και έαν καταγνωσθη αδικειν, αποθανεϊν εις το βόραθρον έμβληθέντα» βγαίνει το συμπέρασμα ότι στο βάραθρο κατακρημνίζονταν και ζωντανοί οι καταδικασμένοι» (Ξενοφ.Έλλην.1,7,20). 

Ακόμα και ο Μιλτιάδης, ο κύριος συντελεστής της πανωλεθρίας των Περσών στο Μαραθώνα, μετά την αποτυχία του να καταλάβει την Πάρο καταδικάστηκε να ριχτεί στο βάραθρο, γλίτωσε τον ατιμωτικό αυτό θάνατο χάρη στην επέμβαση τού πρύτανη (Πλάτ.Γοργίας 5,16). Τα πτώματα των δεκαεφτά «άποτυμπιανισμενων» καταδίκων πού αποκάλυψε στο Φαληρικό Δέλτα ο Αντώνιος Κεραμόπουλος το 1923 δέ ρίχτηκαν σε βάραθρο, άλλά σε ένδειξη επιείκειας ενταφιάστηκαν. ο «καταποντισμός» ολόσωμων πτωμάτων, άταφων, στο βάραθρο ήταν η σκληρότερη τιμωρία, η «έσχάτη των ποινών». Τουλάχιστον από τα ομηρικά χρόνια (8ος αι.π.χ.) το να αφεθεί άταφος ένας νεκρός, έρμαιο των όρνέων ή των σκυλιών, θεωρούνταν η χειρότερη μοίρα για  θνητό, όσο ατιμωτικός και βασανιστικός κι αν ήταν ο τρόπος τού θανάτου του. τα έπη, κυρίως η Ίλιάδα, προσφέρουν πλήθος παραδείγματα, πού πολλά απηχούν μυκηναϊκά ήθη, έθιμα και δοξασίες. 

Ή λαϊκή παράδοση τοποθετεί τον Καιάδα στις χαράδρες κοντά στο χωριό Παρόρι της περιοχής τού Μιστρά και κυρίως σ' ένα από τα φαράγγια τού Ταΰγετου, μετά το χωριό Τρύπη, δίπλα στο δρόμο πού οδηγεί στην Καλαμάτα. Ή δεύτερη αύτή θέση σημειώνεται ως Καιάδας και σε χάρτες της περιοχής (είκ.2). Ή παρουσία βαράθρου με οστά ανθρώπων στην Τρύπη ήταν τουλάχιστον από τη  δεκαετία τού '60 γνωστή στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Σπάρτης. Ωστόσο κανένας αρχαιολόγος δεν αποτόλμησε κάθοδο στο εσωτερικό και εξερευνήσει ή ανασκαφή, για  να επιβεβαιώσει την παράδοση και τις φιλολογικές μαρτυρίες. 

Ό δάσκαλος κ. Ανδρέας Γ. Άσπιώτης, πού κατάγεται από την Τρύπη και υπηρέτησε εκεί από το 1929 ως το 1958, συγκαταλέγεται ίσως ανάμεσα στους πρώτους πού επιχείρησαν κάθοδο στο σπηλαιοβάραθρο και μάλιστα μαζί με μαθητές τού σχολείου. Σύμφωνα με επιστολή του έφτασε ως το πρώτο πλάτωμα σε βάθος 20­25 μ. και πήρε από το πλήθος των οστών ένα κρανίο και ένα σπόνδυλο πού το παρέδωσε στον καθηγητή της φυσικής κ. Άποστολάκο. τον Οκτώβριο τού 1980 οι Ν.Λελούδας, Στ. Παυλίδης και Κ. Τζικόπουλος μέλη της Ε.Σ.Ε. πραγματοποίησαν κάθοδο στον «Καιάδα» σε συνεννόηση με τον ιδιοκτήτη τού ξενοδοχείου και κάτοικους τού χωριού Τρύπη (αρ.Μητρώου Ε.Σ.Ε 4343). χωρίς, όμως να κάνουν γνωστά τα αποτελέσματα της έξερεύνησής τους. 

Στις 18 Φεβρουάριου 1983 η δημοσιογράφος Ιουλία Πιτσούλη βρέθηκε συμπτωματικά στην περιοχή της Τρύπης. από τον κ. Γ. Καρβουνιάρη, ιδιοκτήτη τού ξενοδοχείου «ΚΑΙΑΔΑΣ», πού χτίστηκε τα τελευταία χρόνια δυτικά από το χωριό, καθώς και από ντόπιους οδηγήθηκε στην είσοδο τού βαράθρου, όπου φτάνει κανείς εύκολα, ανεβαίνοντας το σύγχρονο τσιμεντένιο κλιμακοστάσιο με 118 σκαλοπάτια. Κατόπι με τη  βοήθεια της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας κατέβηκε στο εσωτερικό αφού ειδοποίησε και την τοπική Εφορεία Αρχαιοτήτων Σπάρτης. το θέαμα πού αντίκρισε ήταν συναρπαστικό: ανάμεσα σε πέτρες, χώμα και όγκους ασβεστολιθικών βράχων υπήρχαν εκατοντάδες θραύσματα οστών ­ αλλά διαλυμένα και σκόρπια στις ρωγμές και στα διάκενα, κι άλλα συσσωρευμένα σε σχεδόν άθικτα στρώματα. Ορισμένα δείγματα πού περισυνέλεξε τα παρέδωσε στον επιμελητή κ. Ζ.Μπόνια. Αμέσως μετά την επιστροφή της με ενημέρωσε σχετικά με το εντυπωσιακό εύρημα. Έχοντας υπόψη τα πιο πάνω, θεώρησα αναγκαία και επείγουσα την προκαταρκτική - αναγνωριστική έρευνα τού σπηλαιοβάραθρου. Συγκρότησα ομάδα από τούς: α) Ευάγγελο Καμπούρογλου, γεωλόγο β) Θεόδωρο Πίτσιο, ανθρωπολόγο, τότε επιμελητή τού Ανθρωπολογικού Μουσείου τού Πανεπιστημίου Αθηνών και γ) Ιωάννη Ιωάννου, πεπειραμένο στέλεχος της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας. Ή αυτοψία πραγματοποιήθηκε στις 10 και 11 Μαρτίου '84 με τη  συμμετοχή τού επιμελητή Αρχαιοτήτων κ. Ζ.Μπόνια και της Ί. Πιτσούλη. τα αποτελέσματα της πρώτης αυτής αυτοψίας περιγράφονται στις δύο εκθέσεις τού Θ.Πίτσιου και τού Ε.Καμπούρογλου, πού ακολουθούν.

1.Κατόψη τού Καιάδα (σχ.Ι.Ίωαννου).

2.Απόσπασμα χάρτη με τη  θέση τού Καιάδα.

3.Ο ορεινός όγκος πού κρύβει τον Καιάδα στο σπλάχνα του.

4.Εισοδος στον Καιάδα.

5.Συσταδα οστών σε ρωγμή τού βράχου μέσα στον Καιάδα.

Γεωλογική Έκθεση

Το σπηλαιοβάραθρο «Καιάδας» βρίσκεται στο δυτικό άκρο τού χωριού Τρύπη, σε απόσταση 10 χλμ. από τη  Σπάρτη, δίπλα στο δημόσιο δρόμο Σπάρτης - Καλαμάτας. Ή περιοχή παρουσιάζει πολλές υψομετρικές εναλλαγές, λόγω τού έντονου τεκτονισμού, το ανάγλυφο είναι τραχύ και άδενδρο με θαμνώδη κατά τόπους βλάστηση και διασχίζεται από βαθιές χαράδρες. το υδρογραφικό δίκτυο χαρακτηρίζεται από χείμαρρους με πολύ απότομα πρανή, ο «καιάδας» αναπτύσσεται κατά μήκος άξονα διεύθυνσης Ν 17 Δ (εικ. 1), ο χαρακτηρισμός του ως σπηλαιοβάραθρου είναι δικαιολογημένος, λόγω των μεγάλων κλίσεων πού κυμαίνονται από 35 ­ 50 μοίρες. Οι παρειές των τοιχωμάτων του είναι σχεδόν κατακόρυφες ή έχουν κλίσεις 60-80 μοίρες. το μήκος πού μπορέσαμε να εξερευνήσουμε έφτανε περίπου τα 50 μ. Ή είσοδος τώρα γίνεται από άνοιγμα πλάτους περίπου 0,50 μ, πού το αφήνει πεσμένος ογκόλιθος διαστ. 1,5Χ1μ., και βρίσκεται 30 μ. ψηλότερα από το δημόσιο δρόμο και 730 μ. από την έπιφανεια τις θάλασσας (είκ.3 και 4). Ή θέση αποτελεί εξάρμα με δύο άνδηρα τού κύριου ορεινού όγκου της οροσειράς τού Ταΰγετου (εικ.3). το ένα άνδηρο έχει έπιχωση και τμήμα του έχει μετατραπεί σε μαντρί, ενώ το άλλο έχει την αρχική είσοδο τού σπηλαιοβάραθρου, σήμερα έπιχωμένη με λατύπες και terra rossa, πού αφήνουν ορισμένα διάκενα. το πλάτος του από την είσοδο ως τα 30 μ. κυμαίνεται από 1-3 μ. Στα πρώτα 9 μ. το δάπεδο παρoυσιαζει κλίση 40" Ν. και πλάτος από 1,62-1,20μ, Από τα 9μ. ως τα 11,5μ. κλίση 45 και πλάτος ως 2,1μ.

Από τα 11,5 μ. ως τα 20 μ.η κλίση είναι της τάξεως των 40, ενώ το πλάτος μειώνεται στα 1,20 μ. τα ανατολικά τοιχώματα είναι κατακόρυφα, ενώ τα δυτικά με εναλλασσόμενες κλίσεις σχηματίζουν διάφορα επίπεδα. σε βάθος 21 μ. το πλάτος φθάνει στα 3,10 μ. Εδώ τα τοιχώματα καλύπτονται από ασθενή σταλακτιτικό διάκοσμο με μορφή δακτυλογλυφών, αποτέλεσμα παλαιότερης έντονης σταγονορροής. Από το 24 μ, ως τα 30 μ. έχουμε κλίση 45 και πλάτος ως 2,30 μ. στο σημείο αυτό, στο ανατολικό τοίχωμα, υπάρχει σχισμή από πτώση ογκόλιθων, μέσα στην όποία βρίσκονται σφηνωμένα ανθρώπινα οστά (εικ.5). Εδώ το ύψος τις οροφής κυμαίνεται από 16 και πάνω μέτρα.

6.Έπίχωση με ανθρώπινα οστά έξω από το στόμιο τού Καιάδα.

Από τη  σημερινή είσοδο και ως το βάθος των 30 μ. το κεκλιμένο δάπεδο τού βαράθρου είναι έπιχωμένο με λεπτομερές υλικό και φερτούς λίθους μικρών διαστάσεων . Από τα 30 μ. ως το 41 μ. το δάπεδο είναι έντονα ανώμαλο από το πλήθος των λίθων (ορισμένοι είναι πεπλατυσμένοι), πού έχουν αποκολληθεί, ενώ στο τοιχώματα δημιουργούνται σχισμές και κοιλώματα. στο βάθος των 35 μ. από τη  σημερινή είσοδο και σε κοίλωμα διαστάσεων 2Χ1 μ. υπάρχει καταβόθρα με άγνωστη κατεύθυνση. Εδώ είναι και το μόνο σημείο τού σπηλαίου πού παρουσιάζει ακόμα σταγονορροή, ενώ τα υπάρχοντα οστά, συμπιεσμένα από τούς ογκόλιθους, έχουν καλυφτεί από ασβεστιτικό υλικό (περιασβέστωση). στο βάθος των 35 μ. η υψομετρική διαφορά από την είσοδο είναι 25 μ. ενώ το ύψος της οροφής ξεπερνά το 18 μ. στο σημείο αυτό δημιουργείται είδος δεύτερου επιπέδου πάνω από την οροφή, το όποίο δεν εξερευνήθηκε. Από τα 35 ως τα 50 μ. η κατάσταση παραμένει η ίδια με τούς πολυάριθμους πεσμένους ογκόλιθους, πού δεν επιτρέπουν τη  διέλευση στο εσωτερικό. 

Το σπήλαιο έχει διανοιχτεί μέσα σε λατυποπαγή ασβεστόλιθο χαλαρής συνοχής, έντονα τεκτονισμένο και άστρωτο. Επιφανειακά παρουσιάζεται καρστικοποιημένος με ενδιάμεσες παρεμβολές υλικού αποσάθρωσης (terra rossa). ο έντονος κατακερματισμός και η αποσάθρωση έχουν δημιουργήσει συνθήκες αστάθειας ­ παρατηρείται πτώση ογκόλιθων από τα υψηλότερα σημεία ακόμα και σήμερα. το πάχος του ασβεστόλιθου πάνω από το σπηλαιo είναι πάλι μικρό. στο παρελθόν υπήρχε άνοιγμα με μορφή εισόδου. Μικρή ποσότητα σκελετικού υλικού παρατηρήθηκε και σε έπιχωμένο πρανές έξω από το σπήλαιο, σε απόσταση 3 μ. από τη  σημερινή του είσοδο (εικ.6).

Ε. Καμπούρογλου

Ανθρωπολογική Έκθεση

Κατά την επίσκεψη τού σπηλαιοβάραθρου «Kαιαδας».(10-11/311983) στο χωριό Τρύπη της Σπάρτης έγιναν οι παρακάτω διαπιστώσεις σε σχέση με το ανθρωπολογικό και γενικότερο το σκελετικό υλικό:

1.Τό τελικό και βαθύτερο τμήμα τού βαραθρώδους σπηλαίου περιέχει ιδιαίτερο μεγάλο αριθμό οστών, πού διαπιστώνεται από επιφανειακά ευρήματα καθώς και από την εξέταση φυσικών τόμων της έπιχωσης τού δαπέδου. Ή έπιχωση αυτή αποτελείται στο μεγαλύτερο ποσοστό της από οστά, και το πάχος της ξεπερνάει τα τρία μέτρα (είκ. 7).

2.Σχεδόν το σύνολο τού οστέινου υλικού προέρχεται από ανθρώπινους σκελετούς και η σύνθεση των ευρημάτων δείχνει πώς στο βάραθρο έχουν ριχτεί ολόκληρα σώματα και όχι ελεύθερα οστά.

3.Οι συσχετισμοί των οστών δείχνουν πώς το σκελετικό υλικό έχει υποστεί σχετική διασπορά και ισχυρή ανάμειξη, ενώ η μορφολογία των οστών φανερώνει έλλειψη σοβαρής μετακίνησης και μεταφοράς. Μάλλον η εναπόθεση σκελετικού υλικού ήταν μεγαλύτερη από την ιζηματογένεση τού χώρου, με αποτέλεσμα τη  διαλύσει και ανάμειξη των σκελετών λόγω απουσίας ανατομικής υποστήριξης και διαχωρισμού των.

4.Ή διαπίστωση ομάδων ανθρώπινων οστών, πού αντιπροσωπεύουν ολόκληρους σκελετούς, σε φυσικές σχισμές ή εσοχές των κατακόρυφων τοιχωμάτων του σπηλαιοβάραθρου και σε ύψος αρκετών μέτρων (3-6 μ.) από το σημερινό δάπεδο (εικ.8) υποδεικνύει την ύπαρξη παλαιάς εισόδου στην οροφή τού Βαράθρου, από όπου γινόταν η τροφοδοσία του. τα ευρήματα αυτά αντιστοιχούν στο τμήμα του σπηλαιοβάραθρου πού συγκεντρώνει τον κύριο όγκο του σκελετικού υλικού και εμφανίζει σημαντικό ύψος οροφής, γεγονός πού ενισχύει την προηγούμενη υπόθεση, όπως και ο εντοπισμός της πιθανής παλαιάς εισόδου στο άνω μέρος τού λόφου της σπηλιάς. Δηλαδή, τα σκελετικά υπολείμματα των εσοχών θα μπορούσε να ανήκουν σε άτομα πού συγκρατήθηκαν σε αυτές κατά την πτώση τους η αναρριχήθηκαν ως εκεί προσπαθώντας να φτάσουν στην έξοδο. για  καλύτερο έλεγχο των επιτόπιων παρατηρήσεων συγκεντρώθηκε αριθμός οστών από πέντε διαφορετικά σημεία του σπηλαίου. στα οστά αυτά μετά τον καθαρισμό και τη  συντήρηση τους έγιναν προσδιορισμοί σχετικοί με τον ελάχιστο αριθμό ατόμων, την ηλικία, το φύλο και την αναγνώριση οστών ζώων.

α. Ελάχιστος αριθμός ατόμων: δείγμα 1 ~ 2

                             δείγμα 2 ~ 3

                    (εΙκ. 9) δείγμα 3 ~ 5

                             δείγμα 4 ~ 4

                             δείγμα 5 ~ 3

Στο συνολικό δείγμα προσδιορίστηκε η παρουσία οστών πού προέρχονταν τουλάχιστον από 17 διαφορετικά άτομα. Αριθμός ενδεικτικός για  την πυκνότητα και την ανάμειξη τού σκελετικού υλικού, μία και ο συνολικός όγκος ευρημάτων πού συγκεντρώθηκε αντιστοιχεί στον όγκο 1-2 φυσιολογικών σκελετών.

β. Από τα οστά πού παρουσιάζουν στοιχεία προσδιορισμού ηλικίας τα περισσότερα ανήκουν σε άτομα ενήλικα (20-30 ετών). σε δύο περιπτώσεις βρέθηκαν ενδείξεις ώριμων ατόμων (30-40 ετών) και σε μια περίπτωση ατόμου παιδικής ηλικίας (περίπου 10 ετών).

γ. Και σε πέντε δείγματα οστών διαπιστώθηκαν συχνά σαφείς ενδείξεις αντρικού φύλου. Επίσης, από ανάλογες ενδείξεις (σε οστά δύο ατόμων) πρέπει να θεωρηθεί βέβαιη η παρουσία σε μικρό ποσοστό γυναικείων σκελετών.

δ. Αναγνωρίστηκαν σκελετικά υπολείμματα τριών κατσικιών, από τα όποία προέρχονταν όλα τα οστά ζώων πού βρέθηκαν μέσα στο σπήλαιο. Ή συσσώρευση τού μεγαλύτερου μέρους κα( των τριών σκελετών στο ίδιο σημείο τού δαπέδου είναι πιθανό να συσχετίζεται με την υποτιθέμενη παλαιά δίοδο στην οροφή της σπηλιάς.

Θ. Πίτσιος

Συμπεράσματα

Από τις πιο πάνω εκθέσεις βγαίνει το συμπέρασμα ότι έχουμε να κάνουμε με βάραθρο στην περιοχή της αρχαίας Σπάρτης γεμάτο ανθρώπινο σκελετικό υλικό, γεγονός πού συμφωνεί με τις αρχαίες μαρτυρίες και τη  λαϊκή παράδοση για  τη  μορφή και τον προορισμό τού Καιάδα. Ή κατακρήμνιση των μεγάλων ογκόλιθων και η απόφραξη της αρχικής στενής κατακόρυφης εισόδου (στομίου)του οφείλονται κυρίως σε σεισμούς ή αλλά φυσικά αίτια και λιγότερο στην απόρριψη λίθων από ποιμένες της περιοχής. Είναι πιθανόν η πρώτη μεγάλη κατάπτωση βράχων στο εσωτερικό να έγινε κατά τον ιστορικά βεβαιωμένο καταστρεπτικό σεισμό τού 464 π.χ. πού σώριασε σε ερείπια τη  Σπάρτη και έδωσε αφορμή για  την εξέγερση των ειλώτων, γνωστή σαν τέταρτος Μεσσηνιακός Πόλεμος (464­460/59 π.χ) (Παυσ.1,24.6). Και η επανάσταση αύτή κατέληξε Στη δημιουργία νέων μεσσήνιων προσφύγων και στην εγκατάστασή τους Στη Ναύπακτο με τη  βοήθεια των Αθηναίων. Κατά τον Πλούταρχο (Κίμων16,4) ο σεισμός τού 464 π.Χ. ήταν τρομακτικά ισχυρός: «Ή χώρα των Λακεδαιμόνιων χάσμασιν ένώλισθε πολλοίς και των Ταϋγέτων τιναχθέντων κορυφαι τινες απερράγησαν» (άνοιξαν χάσματα και αποκόπηκαν βράχοι από τις κορφές τού Ταΰγετου). Είναι επομένως φυσικό να έπεσαν από τότε μεγάλοι βράχοι και στο εσωτερικό τού Καιάδα. Παρατηρήθηκε ότι και πάνω σε πεσμένους ογκολίθους υπήρχαν οστά ανθρώπινων σκελετών, πού ρίχτηκαν προφανώς από την άνω, αρχική είσοδο και μετά το 464 π.χ.

7.Στρώμα οστών και κρανίο (όμ.3).

8.Οστό σε προεξοχή τού βράχου.

Υπάρχει ακόμα το ενδεχόμενο ριγμένοι ζωντανοί στο βάραθρο κατάδικοι ή αιχμάλωτοι να επέζησαν από την πτώση και να επιχείρησαν με τις τελευταίες τους δυνάμεις να αναρριχηθούν προς την έξοδο, χωρίς όμως να το κατορθώσουν. Άφησαν έτσι την τελευταία τους πνοή πάνω στους πεσμένους ογκολίθους, με αποτέλεσμα να παραμείνει εκεί ως σήμερα, σφηνωμένο ή αιωρούμενο, μέρος των οστών τους. Ή σημερινή στενή είσοδος είναι επίσης φυσική και βρίσκεται πλευρικά περίπου στο μέσον τού βαράθρου. Αρχικά θα πρέπει να ήταν πολύ στενότερη, πριν διευρυνθεί πρόσφατα. Ύστερα απ' αυτά δεν μπορεί να μη φέρει κανείς στο νου του την παράδοση για τη  διαφυγή τού Αριστομένη από τον Καιάδα (βλ.πιό πάνω), να μη σχετίσει το σημερινό πλευρικό άνοιγμα με την τρύπα απ' όπου βγήκε στην έπιφάνεια ο μεσσήνιος θρυλικός ήρωας και ηγέτης, ξανακερδίζοντας έτσι την ελευθέρια του. Ή έξοδος από το αρχικό στόμιο τού βαράθρου, με τα σχεδόν κατακόρυφα τοιχώματα αρνητικής κλίσης, είναι και ήταν τελείως αδύνατη όχι μόνο σε ανθρώπους (πού ρίχτηκαν πιθανώς ζωντανοί μέσα) άλλα ακόμη και σε ζώα. Οι παρατηρήσεις, τέλος, τού κ. Θ. Πίτσιου, για την παρουσία και μικρού αριθμού γυναικών μέσα στο βάραθρο θα μπορούσε να συσχετιστούν με την τελευταία μεσσηνιακή επανάσταση (464-460 πΧ) όπου πήραν μέρος και γυναίκες. Τίποτε δεν αποκλείει να ρίχτηκαν κι αυτές στον Καιάδα μαζί με τούς άντρες αιχμάλωτους. Όλα τα στοιχεία, γεωλογικά και ανθρωπολογικά, μάς επιτρέπουν να αναγνωρίσουμε το βάραθρο της Τρύπης ως τον Καιάδα της Αρχαιότητας, πού χρησιμοποιήθηκε από τούς Σπαρτιάτες κυρίως Στη διάρκεια των μεσσηνιακών πολέμων (8ος ­5ο αί.π.χ.) για τον «καταποντισμό» των μισητών και μόνιμων έχθρών τους ή και κοινών καταδίκων. Λείπουν προς το παρόν αρχαιολογικά τεκμήρια για  την ακριβή χρονολόγηση τού πλούσιου και εντυπωσιακού στρώματος οστεολογικού υλικού.

9.Θραύσματα οστών πέντε ατόμων.

10.Θραύσμα κρανίου με χάλκινη αιχμή βέλους.

Σύμφωνα με πληροφορίες γέροντα ποιμένα της περιοχής έχουν βρεθεί κατά καιρούς στο εσωτερικό λύχνοι και σιδερένιοι χαλκάδες. Πρόσφατο εύρημα από το σπηλαιο­βάραθρο της Τρύπης ενισχύει τον ταυτισμό του με τον Καιάδα και δίνει ελπίδες για  την αποκάλυψη αρχαιολογικών αντικειμένων και στοιχείων, πού θα βοηθήσουν Στη χρονολόγηση των έπιχώσεων με τα οστά. Νεαροί επίδοξοι εξερευνητές έβγαλαν στην έπιφάνεια θραύσμα κρανίου, πού είχε καρφωμένη πάνω του χάλκινη αιχμή βέλους, μήκους περίπου 4 έκ. (εικ.10 ). Κλείνοντας, όμως, πρέπει να σημειώσουμε ότι η σχετικά μεγάλη απόσταση τού σπηλαιοβάροθρου της Τρύπης από τη  Σπάρτη (10χλμ.) αποτελεί σοβαρό εμπόδιο στον ταυτισμό του με τον Καιάδα.

Σημείωση:Οι φωτογραφίες 3,4,6,7,9 και 10 είναι τού Θ Πίτοιου οι 5 και 8 τού Ε Κομπούρογλου

Βαθμολογία μέλους

   (0 ψήφος)